ҚМЖ. Зат есімнің жіктелуі

Мектеп: Сәкен ЖОББ мектебі
Сабақ   тақырыбы:  Зат есімнің жіктелуі
Күні:20.02.20 Мұғалімнің есімі:Тоимбек Ф.Ж.

 

Сынып:4 Қатысқандар саны Қатыспағандар саны

 

Сабаққа негізделген оқу мақсаты

 

4.1.4.1 – тірек сөздер мен жоспарды  пайдалана  отырып монолог құрау;

4.4.2.2 – жіктік  жалғауларының  қолданысын  білу.

Сабақ мақсаттары: Барлық оқушылар: Тыңдалған материал бойынша өз пікірін білдіру, мәтіндерге салыстырмалы талдау жасау, оқыған, тыңдаған және аудиовизуалды материалдар бойынша жазба жұмыстары жүргізу арқылы оқушылардың тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым дағдылары жетілдіріледі.

Көптеген оқушылар: тыныс белгілері үйретіледі, жасалу жолдары танытылады.

Кейбір оқушылар:топтық,жұптық, жеке жұмыстарды орындайды.

Бағалау критерийлері:

(жетістік критерийлері, табыс критерийлері, күтілетін нәтиже)

·         Берілген тақырып бойынша мәліметтер жинақтайды

·         Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды

·         Зат есімдерді жіктейді

Құндылықтарды дарыту Адамгершілік, еңбекқорлық.
Пәнаралық байланыстар «Мәдени мұра» лексикалық ортақ тақырыбы аясында қарастырылады. «Мәдени мұра дегеніміз не?», «Абайдың қара сөздері-ұрпаққа мәңгі мұра», «Мәдени ескерткіштер сыр шертеді», «Мақала жазамын» тақырыптарындағы мәтіндермен жұмыс «Дүниетану», «Музыкамен» пәнаралық байланыста жүзеге асыруды мүмкін етеді.
АКТ қолдану дағдылары Интерактивті тақта
Алдыңғы оқу/ Бастапқы білім Зат есім. Зат есімнің сұрақтары. Зат есімнің септелуі және тәуелденуі
Жоспар
Жоспарланған уақыт Жоспарланған  жаттығулар Ресурстар
Басталуы

5 мин

1.Ұйымдастыру бөлімі.

Шаттық шеңбері

-Балалар сабаққа дайынбыз ба? Оқу құралдарымыз түгел ме?   Ендеше үйге қандай тапсырма берілді?

Топтармен таныстыру

Алдыңғы білімді еске түсіру (жеке,жұпта,топта, ұжымда)

(Ұ) «Допты қағып ал» тәсілі бойынша сыныпқа сұрақтар қоямын.

ҚБ: Отшашу арқылы бір-бірін бағалау.

 

Оқу мақсатын таныстыру

Күтілетін нәтижені анықтау

 

Алдыңғы білімді еске түсіру тапсырмалары

Ортасы

2 мин

 

 

 

 

 

 

5мин

 

 

 

 

 

 

 

10мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5мин

 

 

 

 

 

3мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-Өткен сабаққа бір шолу жасап өтейік,ол үшін сендермен

«Күн көзін  ашайық» атты ойын ойнағым келіп тұр.(слайд)

-Олай болса балалар біз бүгінгі сабағымызда зат есімнің жіктелуін пысықтаймыз. Ол үшін біз арнайы тапсырмаларды орындауымыз керек.
— дәптерімізді ашып бүгінгі күнді жазып, оқулыққа назар аударайық.

Зат есімнің жіктелуі

Оқулықтағы тапсырмаларды топта, жұпта, жеке орындау.

23-жаттығу

Мәтінмен жұмыс (оқылым дағдысы)

Дескриптор:

-мәтін бойынша өз пікірін білдіреді

-құстар туралы мәлімет жинақтайды

 

24-жаттығу

Топтық жұмыс

Ребусты шеш.Шешуіндегі сөзді жіктеп жаз.

Шешуі: сұңқар

Кестені толтыр

Дескриптор:

-зат есімді жіктейді

-сұңқар құсын сипаттап жазады

 

25-жаттығу

Шығармашылық тапсырма.

Дескриптор:

жіктік жалғауларына сәйкес зат есімді табады

-жіктік жалғауының әртүрлі жалғану себебін түсіндіреді

 

-Жақсы енді балалар мен бір сөз айтам «биші» сөзін көпше түрде жіктеп беріндерші.
Біз бишіміз
Сендер бишісіңдер
Сіздер бишісіздер
Олар бишілер.

-Олай болса өзіміздің ұлттық би «Қара жорғаны» билеп бір серігіп алайық. (Сергіту сәті)

 

26-жаттығу (дәптермен жұмыс)

 

Дескрипторы:

-Тиісті жіктік жалғауларын қойып, сөйлемді көшіріп жазады

 

 

Тапсырма

ны орындаған  оқушыны мадақтау,толықтыру жасау, тиімді  кері байланыс орнату.

 

 

 

Аяқталуы

 

7мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3мин

Жаңа білім мен тәжірибені қолдану.

Ой толғаныс кезеңі.

Ендігі кезекте «Моншақ”ойынын ойнайық.
Ойынның мақсаты: зат есімнің жекеше және көпше түрін ажырата білу.
Ойынның шарты: Қағазға жекеше және көпше түрінде берілген сөздерді тарату. Белгіленген уақыттан кейін әр топ бір жекеше, бір көпше түрде жіктелген сөздерден жіпке моншақ тізулері қажет.
Қай топтың моншағы бірінші тізілсе, сол топ жеңеді.
Керекті сөздер: заңгермін, баламын, оқушымыз, жүргізушісің, кезекшісің, інісің, оқушымын, қызымыз, адамсыңдар, мұғалімсіз, қазақпын, сатушысыңдар.

-Келесі кезекте балалар біз сендермен терме диктант жазайық.
Мен Ақұштап Бақтыгереева апамыздың өлең жолын оқимын, ал сендер оқылып отырған өлеңнен жіктік жалғаулы зат есімдерді теріп жазыңдар.

Анамын бөбегін сағынған,
Ақынмын жыр болып ағылған.
Көңілмін екіге бөлінген,
Жүрекпін екіге жарылған.

Жазып болсақ, оқып шығайық.
-Сонымен балалар біз сендермен зат есімнің түрленуінің бірі жіктелуді өттік. Қай жақтарда жіктеледі екен?
Олай болса зат есімнің түрленуін толық бекіту үшін «Семантикалық картамен» жұмыс жасап осымен зат есімді бекітейік.
Кері байланыс

Оқушылардың сабақты қаншалықты меңгергенін тексеруі үшін жүргізіледі.

«Хабарлама» әдісі

 

Үйге тапсырма: 27-жаттығу

 

 

 

 

Тапсырма

ны орындаған  оқушыны мадақтау,

толықтыру жасау, тиімді  кері байланыс орнату.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Оқушылар сабақтан алған әсерлерін кері байланыс парағы тапсырмалары  арқылы білдіре алады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

оқушымыз

 

сатушысыңдар

 

 

 

дәрігерсіңдер

 

 

 

әншіміз

 

 

 

 

адамсыңдар

 

 

 

 

студентсіңдер

 

 

 

 

«Қыран»

тобы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-Тамаша ендігі кезекті «Зат есімді шарлау» атты тапсырмаға да келіп жеттік. 3 топқа сөздер беремін

І- топ (қалам) сөзін септейік, ал ІІ -топ (қайшы) сөзін тәуелдейік,ІІІ-топ (әнші  ) сөзін  жіктейік
Дескрипторы:

-сөздерді септейді,ж

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сабақтың мақсаты:
Зат есімнің жіктелуінің мәнді белгілерін ажырата білу дағдыларын қалыптастыру, зат есімнің жіктелу үлгісі көрсетілген кесте арқылы зат есімдерді жекеше , көпше түрде жіктеп жазуға үйрету.
Сабақтың түрі : Білімді пысықтау
Сабақтың стратегиялары:
«Топтасу”, «Миға шабуыл” топпен жұмыс, талдау, жаттығу орындау, ойлау, дәлелдеу, «жиынтық бағалау”,»рефлексия 2 жұлдыз, 1 тілек.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
Сәлемдесу.
Психологиялық ахуал: «Нұрға бөлену»
Ыңғайланып отырыңдар, денелеріңді түзу ұстаңдар. Елестетіп керіңдер:
Күн нұры сендердің төбелеріңнен өтіп, кеулеріңе қарай бойлап барады. Кеуделеріңнің орта тұсында гүл түйнегі орналасқан. Гүлдің түйнегі нұрдан баяу ашылып келеді. Балғын және таза әсем гүл сендердің әр ойларыңды, әр сезімдеріңді, эмоцияларыңмен тілек қалауларыңды шайып, жүректеріңнің қаузын ашты.
Нұр сендердің бойларыңа ақырын тарай бастағанын елестетіңдер. Ол біртіндеп күшейе түсуде. Оймен осы нұрды қолдарыңа түсіріңдер. Сендердің қолдарың нұрға бөленіп, сәуле шашуда. Қолымыз тек жақсы, ізгі істер жасайды және көмекке мұқтаж жандарға көмектеседі. Нұр жайлап аяқтарыңа да келіп жетті. Аяқтарың нұр шашуда. Олар сендерді тек жақсылық жасау үшін адал жолмен жүргізеді. Одан әрі нұр сендердің ауыздарыңа, тілдеріне тарады. Тіліңіз әрқашан тек шындықты және ізгі сөздер айтады. Нұр көзімізге де келіп жетті, көзіміз тек жақсыға қарап, бәрінен жақсылықты ғана көреді. Сендердің бастарың түгелдей нұрға бөленіп, бастарыңа тек ізгі, сәулелі ой келеді.
Ендеше бүгінгі сабағымызға сәулелі оймен, жарқын көңілмен оралайық.
Балалар сабаққа дайынбыз ба? Оқу құралдарымыз түгел ме?
Ендеше үйге қандай тапсырма берілді?
Жақсы балалар үй тапсырмасын дұрыс орындаппыз, үй тапсырмасы түсінікті болса келесі мына сұрақтарға жауап берсеңдер «Миға шабуыл» стратегиясы бойынша:
1. Балалар сендер қандай сөз таптарын білесіңдер?
2. Зат есім дегеніміз не?
3. Зат есім қалай түрленеді?
4. Көптік жалғауларды атаңдаршы.
5. Зат есімде қанша септік бар?
6. Бағытты нұсқайтын септік ол қай септік? (Барыс септігі Кімге? Неге?)
7. Мезгіл мен мекендік мағынаны білдіретін септік.
( Жатыс септігі – Кімде? Неде?)
8. Нысанды көрсететін септікті атаңдар. ( Табыс септігі- кімді? Нені?)
9. Затты меншіктейтін септік. (Ілік септігі – Кімнің? Ненің?)
10. Зат есім неше жақта тәуелденеді? І -менің, ІІ-сенің, сіздің, ІІІ-оның
11. Зат есім қалай жіктеледі? Ереже және жекеше, көпше түрінде
12. Сөйлемде қандай қызмет атқарады? (баяндауыш)
Олай болса балалар біз бүгінгі сабағымызда зат есімнің жіктелуін пысықтаймыз. Ол үшін біз арнайы тапсырмаларды орындауымыз керек.
— дәптерімізді ашып бүгінгі күнді жазып, оқулыққа назар аударайық.
Қане 1- жаттығуға қарап тапсырмасын оқып шығайық.
Берілген сөздерді көшіріп жазып, қай жақта тұрғанын айт.
Сен – сазгерсің – ІІ жақ жекеше
Мен – кітапханашымын- І жақ жекеше
Біз –оқушымыз- І жақ көпше
Мен-баламын- І жақ жекеше
Біз –жолаушымыз- І жақ көпше
Ендігі кезекте «Серпілген сауалдар» стратегиясы бойынша «Менің мамандығымды сипатта» атты тапсырманы ауызша орындайық.
Мен сендерге қима-қағаздар таратам, ол қима-қағаздарда арнайы сөздер жазылған. Әр топ өздері осы қағазда жазылған мамандықты сипаттап, тұспалдап береді екінші топқа жасырады (І топ-дәрігер, ІІ топ-әнші) осы сөздерді жекеше және көпше түрде жіктеп шығайық.
Мен дәрігермін Біз дәрігерміз
Сен діргерсің Сендер Дәрігерсіңдер
Сіз дәрігерсіз Сіздер дәрігерсіздер
Ол дәрігер Олар дәрігерлер

Мен әншімін Біз әншіміз
Сен әншісің Сендер әншісіңдер
Сіз әншісіз Сіздер әншісіздер
Ол әнші Олар әншілер
Топтарды смайликпен бағап отыру.
Енді оқулықтағы 2-жаттығуға қарайық. Метаграммаларды көшіріп жазып, шешуін тап. Жіктік жалғаулы зат есімнен болған баяндауышты тауып, астын сыз.
Бойында өсем тоғанның, өсем І жақ
Кіргізем дәмін тағамның. (жуа)
Соңыма қоссаң бір әріп,
Үндемей жүрер адаммын. (жуас) адаммын І жақ
Жақсы енді балалар мен бір сөз айтам «биші» сөзін көпше түрде жіктеп беріндерші.
Біз бишіміз
Сендер бишісіңдер
Сіздер бишісіздер
Олар бишілер. Олай болса өзіміздің ұлттық биі «Қара жорғаны» билеп бір серігіп алайық. Сергіту сәті.
Тамаша ендігі кезекті «Зат есімді шарлау» атты тапсырмаға да келіп жеттік. 2 топқа сөздер берем І топ (қалам) сөзін септейік, ал ІІ топ (қайшы) сөзін тәуелдейік.
Топтарды бағалап отыру.
Жақсы енді балалар мен бір сөз айтам «биші» сөзін көпше түрде жіктеп беріндерші.
Біз бишіміз
Сендер бишісіңдер
Сіздер бишісіздер
Олар бишілер. Олай болса өзіміздің ұлттық биі «Қара жорғаны» билеп бір серігіп алайық. Сергіту сәті.
Енді оқулыққа оралып 3-жаттығуды орындайық. Ол үшін тақтаға назар аударып, әр топтан 2 оқушы кезек-кезек шығып футболшымын, суретші, құрылысшы, ұстаз сөздерін жіктеп жазады.
Қай топ мүшелері қатесіз орындаса сол топ жеңеді.
Ендігі кезекте «Моншақ”ойынын ойнайық.
Ойынның мақсаты: зат есімнің жекеше және көпше түрін ажырата білу.
Ойынның шарты: Қағазға жекеше және көпше түрінде берілген сөздерді тарату. Белгіленген уақыттан кейін әр топ бір жекеше, бір көпше түрде жіктелген сөздерден жіпке моншақ тізулері қажет.
Қай топтың моншағы бірінші тізілсе, сол топ жеңеді.
Керекті сөздер: заңгермін, баламын, оқушымыз, жүргізушісің, кезекшісің, інісің, оқушымын, қызымыз, адамсыңдар, мұғалімсіз, қазақпын, сатушысыңдар.
Келесі кезекте балалар біз сендермен терме диктант жазайық.
Мен Ақұштап Бақтыгереева апамыздың өлең жолын оқимын, ал сендер оқылып отырған өлеңнен жіктік жалғаулы зат есімдерді теріп жазыңдар.
Анамын бөбегін сағынған,
Ақынмын жыр болып ағылған.
Көңілмін екіге бөлінген,
Жүрекпін екіге жарылған.
Жазып болсақ, оқып шығайық.
Сонымен балалар біз сендермен зат есімнің түрленуінің бірі жіктелуді өттік. Қай жақтарда жіктеледі екен?
Олай болса зат есімнің түрленуін толық бекіту үшін «Семантикалық картамен» жұмыс жасап осымен зат есімді бекітейік.
Әр топты бағалау. Ең көп смайлик жинаған топ жеңімпаз атанады.
Рефлексия: 2 жұлдыз, 1 тілек
Әр оқушы өзінің бүгінгі сабақтан алған әсерімен, сабақтан ұнаған жерлерін жазып, оқып, өзінің атынын жанына, тиісті смайликтің астына апарып іліп шіғады.
Үйге тапсырма беру: 5 – жаттығу.
Сабақ аяқталды сау болыңыздар!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Балалар сендер қандай сөз таптарын білесіңдер?
    2. Зат есім дегеніміз не?
    3. Зат есім қалай түрленеді?
    4. Көптік жалғауларды атаңдаршы.
    5. Зат есімде қанша септік бар?
    6. Бағытты нұсқайтын септік ол қай септік? (Барыс септігі Кімге? Неге?)
    7. Мезгіл мен мекендік мағынаны білдіретін септік.
    ( Жатыс септігі – Кімде? Неде?)
    8. Нысанды көрсететін септікті атаңдар. ( Табыс септігі- кімді? Нені?)
    9. Затты меншіктейтін септік. (Ілік септігі – Кімнің? Ненің?)
    10. Зат есім неше жақта тәуелденеді? І -менің, ІІ-сенің, сіздің, ІІІ-оның
    11. Зат есім қалай жіктеледі? Ереже және жекеше, көпше түрінде
    12. Сөйлемде қандай қызмет атқарады? (баяндауыш)

Мұғалім өзін көрсетіп:Мен ұстазбын.
Бір оқушыны көрсетіп: Сен оқушысың
Үшінші бір баланы көрсетіп:Ол бала
Ендеше көпше түрде: Біз ұстазбыз
Сендер оқушыларсыңдар
Олар балалар.
-Ұстаз, оқушы, бала қай сөз табына жатады.?(Зат есім) Ендеше мен зат есімдерді жаңа қайттім? (Жіктедіңіз)
Бүгінгі танысатын сабағымыз «Зат есімнің жіктелуі» « Зат есімнің жіктелуі » туралы ережені түсіндіру.
Жіктік жалғауы адамның кім екнін , кәсібін көрсететін зат есімдерге жалғанады . Мысалы мен оқушы мын , сен бишісің , сіз мұғалімсіз , ол әнші Зат есім сөйлемде баяндауыш болғанда , оған I,II жақта жіктік жалғау жалғанады. Жіктік жалғаулар баяндауыштың қай жақ екеніне байланысты жекеше , көпше түрде жалғанады :
Зат есімнің жіктелу үлгісі
Жақ Қосымшалары
Жекеше Көпше
І
ІІ
ІІІ -мын, -мін, -бын, -бін, -пын, -пін
-сың, -сің,-сыз, -сіз
Жалғауы жоқ -мыз, -міз, -быз, -біз, -пыз, -піз
-сыңдар, -сіңдер, -сыздар, -сіздер
Жалғауы жоқ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *